İtalyan şehir devletlerinin Antik Yunan geleneğiyle bağlantısı

Sevan Nişanyan, İtalyan şehir devletlerinin Antik Yunan şehir devletlerinin bir reenkarnasyonu olmadığını, aksine şehir devleti geleneğinin Fenikelilerle başlayıp Yunanlılar tarafından geliştirilerek İtalyanlara aktarılan bir Akdeniz medeniyeti mirası olduğunu söylüyor. 15.-16. yüzyılda antik modelleri bilinçli olarak canlandıran İtalyan şehirleri parlak bir kültür üretse de, 16. yüzyılın ikinci yarısında feodal grandüklük egemenliğine girerek zayıfladılar ve Savonarola dönemindeki kısa cumhuriyet denemesi başarısız oldu. Bu nedenle, yeni bir aydınlanmanın temeli olup olamayacakları sorusunu 'hayali' olarak nitelendiriyor; çünkü bu şehir devletleri yenilerek tarih sahnesinden silindi.