Osmanlı'nın Merkezileşmesi, Sovyet Çöküşüyle Paraleli ve Ticaret Yollarının Kayması

Sevan Nişanyan, Osmanlı’nın gerilemesinde dünya ticaret yollarının Pasifik ve Atlantik’e kaymasının etkili olduğunu kabul etmekle birlikte, asıl sebebin aşırı merkeziyetçi sistem olduğunu vurguluyor. Osmanlı’nın bütün artı değeri İstanbul’a çekerek taşrayı sömürdüğünü, 1580’lerden itibaren bu nedenle yoksullaştığını ve bu durumu Sovyetler Birliği’nin çöküşüne benzetiyor. Ticaret yollarının kaymasında Osmanlı’nın Ortadoğu’daki kanalları tıkamasının da payı olduğunu belirtiyor. Ayrıca Anadolu’nun tarih boyunca ticaret ağlarına bağlı olarak iniş çıkış yaşadığını, Beylikler döneminde altın çağını yaşarken Bizans’ta ve Osmanlı’nın son dönemlerinde çöktüğünü, bu dalgalanmaların devletten çok küresel trendlerle ilgili olabileceğini dile getiriyor.