Manavların etnik kökeni ve Marmara Bölgesi'nin Osmanlı dönemi nüfus yapısı

Sevan Nişanyan, manavların kökeni hakkındaki iddiaları değerlendiriyor. İnsan topluluklarının hiçbir zaman saf soydan gelmediğini, sürekli karıştığını vurguluyor. Manavları, Güney Marmara’nın (Bursa, Balıkesir, Çanakkale’nin güneyi) yerleşik tarımcı köylü halkı olarak tanımlıyor. Yörük ve Türkmenlerin ise geleneksel olarak göçebe hayvancı olduğunu, tarımı küçümsediklerini, bu yüzden nasıl yerleşip çiftçiliğe başladıklarının tarihsel olarak açıklanamadığını belirtiyor. Osmanlı’nın kırsalda devlet mülkiyetine ve köleci bir düzene dayanan toprak sistemini anlatarak, Anadolu’nun yerli halkının Bizans’tan beri büyük ölçüde köleleştirildiğini, Osmanlı’nın bunu daha da sertleştirdiğini söylüyor. Bu kırsal nüfusun zamanla Müslümanlaştığını, ancak sürekli olarak yönetici askerî sınıfın karışması, savaş esirleri ve çeşitli bölgelerden getirilen kölelerle harmanlandığını ifade ediyor. Sonuçta manavların temel bileşeninin Bizans döneminden kalma Rum nüfus olduğunu tahmin etmekle birlikte, bu kadar çok katışım aldıkları için onlara sadece ‘Rum’ demenin de ‘Rum değildir’ demenin de yanlış olacağını belirtiyor.