Osmanlı'da Gayrimüslimlerin Bürokraside Yükselişi

Sevan Nişanyan, Osmanlı'da gayrimüslimlerin kamu görevine gelişini değerlendiriyor. 1856 öncesinde İslam hukuku gereği gayrimüslimlerin Müslümanlara emir verememesi nedeniyle ciddi görevlere gelmeleri mümkün değildi. 1856'dan sonra devletin aczi ve Batı baskısıyla gayrimüslimler bürokrasiye alındı; 1863'ten itibaren Ermenilere göstermelik bakanlıklar verildi. 19. yüzyılın ikinci yarısında Tanzimat ve modernleşme sürecinde Ermeniler ve Rumlar şehirlerde etkinlik kazandı; gazetecilik, bankacılık, eğitim, ticaret, tiyatro, basın gibi modern sektörlerde taşıyıcı rol üstlendi. Bu durum, yüzyıl sonunda Türkler için vahim sonuçlar doğurmaya başladı.