Farsçadan Türkçeye geçişin nedenleri

Sevan Nişanyan, bu videoda Anadolu'nun fethi sonrası Farsçanın kültür dili olarak konumunu ve Türkçenin nasıl bir yazı dili haline geldiğini anlatıyor. Bir dilin gücünün veya resmi dil olmasının, onu konuşan nüfusun çokluğuyla ilgili olmadığını vurguluyor. Selçuklu Devleti'nde resmi ve kültür dili Farsçaydı; halkın çoğunluğu Türkçe konuşsa da yüksek kültür, eğitim ve edebiyat dili Farsçaydı. Bu durum, tıpkı Avrupa'da halkın farklı diller konuşurken Latincenin kültür dili olmasına benziyor. Ancak 14. yüzyılın hemen başında (1306-1317 arası) ani ve radikal bir değişim yaşanmış; çok geniş bir coğrafyada Farsça terk edilerek Türkçe yazı dili oluşmaya başlamıştır. Bu dönemde üç ana Türk yazı lehçesi ortaya çıkmıştır: Anadolu (Türkiye) Türkçesi, Kıpçakça ve Çağatayca. Bu üç lehçe, 1400'lü yılların başına kadar birbirlerini etkilemiş ve aralarında yoğun bir alışveriş olmuştur. Ancak Timur krizinden sonra (yaklaşık 1410-1420) bu bağ kopmuş ve Türkiye Türkçesi, diğer lehçelerden izole olarak kendi başına gelişmeye, kendine özgü yeni kelimeler üretmeye başlamıştır. 1400'den sonra Türkiye Türkçesinde ortaya çıkan dilsel yenilikler (yüzlerce yeni kelime, argo vs.) diğer Türk lehçelerinde görülmez. Sonuç olarak Nişanyan, dil değişimlerinin halkın ne konuştuğundan ziyade, siyasi ve kültürel rüzgarlarla, bir anda alınan kararlarla şekillendiğini belirtiyor.