Bizans döneminde Anadolu yerleşkelerinin kayıtları

Sevan Nişanyan, Roma ve Bizans dönemlerinde Anadolu'daki yerleşim yerlerinin kayıtlarının şaşırtıcı derecede zayıf olduğunu belirtiyor. Roma dönemine ait birçok arkeolojik kanıt, sikke ve yazıt bulunsa da, bu kayıtlar yer adları konusunda büyük belirsizlikler içeriyor. Bizans döneminde ise durum daha da karanlık; piskoposluk listeleri ve bazı tarihsel anlatılar dışında, köy isimlerinin neredeyse %90'ı bilinmiyor. Devletin kağıt ve parşömen üzerindeki arşivleri günümüze ulaşmadığı için, Bizans'ın köy bazında vergi kayıtlarının olup olmadığı bile kesin olarak bilinmiyor. Buna karşılık Osmanlı İmparatorluğu, 1440'lardan 1580'lere kadar süren bir tutkuyla, egemenliği altındaki toprakların ve yerleşkelerin son derece ayrıntılı bir envanterini çıkarmıştır. Bu, Anadolu tarihinde bir ilktir. Kasaba isimleri genellikle eski Rumca veya Ermenice isimlerini korurken, köy isimleri büyük bir dönüşüm geçirmiştir. Nişanyan'a göre, 14. ve 15. yüzyıllarda devlet bürokrasisi, tıpkı Cumhuriyet döneminde yapıldığı gibi, masabaşında binlerce köye Türkçe isimler vermiştir. Bu yapay isimlendirme, birçok yerde ikili bir durum yaratmış; köylerin yerel halk tarafından bilinen bir adı olurken, vergi memurunun verdiği resmi Türkçe adı (örneğin Avşar, Bayat gibi Oğuz aşiret isimleri) kayıtlara geçmiştir.