Tanzimat Osmanlıcasının tutmamasının dört sebebi

Sevan Nişanyan, Osmanlıca yazı dilinden kopuşun neden 'tutmadığını' birbiriyle bağlantılı dört temel sebeple açıklıyor. İlk ve en önemli sebep, Osmanlıca ile özdeşleşen yönetici sınıfın itibarının topyekûn kaybı; Cumhuriyeti kuranlar biyolojik olarak aynı elitin devamı olsalar da, eski kurumsal kimliklerini reddedip yeniden doğma arzusuna kapıldılar. İkincisi, 1912-13 Balkan Harbi'nden sonraki yenilgiyle ortaya çıkan Anadolu romantizmi; çaresizlik içinde, gerçeklikten kopuk bir idealizmle Anadolu köylü ve kasabalı Türkçesinden yeni bir kültür dili üretilebileceği yanılgısına bel bağladılar. Üçüncü sebep, 'komşuda var bizde niye yok' sendromu; özellikle Ermenice dil reformundan esinlenerek millî köklere dönüş serüveni örnek alındı, ancak bu kıyas yanıltıcıydı; zira emperyal kültürün asimilasyon tehdidiyle karşı karşıya olan Türkçenin durumu, azınlık dillerininkiyle aynı değildi. Dördüncü olarak, 1916 Arap İsyanı sonrası şiddetlenen ve Tanzimat'a dayanan Arap nefreti; kendini Araptan ayırma ve Arapçayı aşağılama ihtiyacı, yeni dil arayışının önemli bir parçası haline geldi.