İran kültürünün dünyaya armağanı şeytan kavramı ve devlet dini

İran'ın İslam öncesi dönemde dünya medeniyetine iki büyük armağanı olmuştur. Bunlardan ilki, milattan önce 6. yüzyılda İran'ın Akdeniz'e kadar uzanan ilk büyük yayılım döneminde ortaya çıkan şeytan kavramıdır. Zerdüştlüğe ait bu fikir; iyi ve egemen tek tanrının karşısında, neredeyse tanrısal güçlere sahip bir kötülük tanrısı bulunduğunu söyler. Oysa Tevrat'ın Musa'ya atfedilen eski kitaplarında şeytan kavramı yoktur. Bu kavram, Yahudi ülkesinin İran egemenliği altında olduğu Ezra ve Nehemya döneminde, yani milattan önce 5. veya 6. yüzyılda ortaya çıkmış; oradan Hristiyanlığa ve İslam'a geçmiştir. Şeytan fikri bir İran icadıdır. İkinci armağan ise milattan sonra 3. yüzyılda, Sasani İmparatorluğu'nun süper güç olarak yükseldiği dönemde ortaya çıkan organize ve yayılmacı devlet dini kavramıdır. Zerdüştlüğün aktif olarak tebliğ edilen bir devlet dini haline gelmesi bir Sasani icadıdır. Bu yenilikle sarsılan Roma dünyası, "bize de bir devlet dini lazım" diyerek İran'ın antitezi olarak Hristiyanlığı benimsemiştir.