İspir'in Ermeni Kimliği Meselesi

Sevan Nişanyan, İspir adının kökeninin Türkçeye Emine'den geldiğini, ancak bölgenin Ermenilerden çok önceye dayanan bir geçmişi olduğunu belirtiyor. Milattan önce 5. yüzyılda Yunancada 'is birdirbir spiroid' olarak anılan bölge, o dönem Ermeni değildi ve Ermenilerin en eski yurdunun dışında kalıyordu. En geç 4. yüzyıldan itibaren tamamen Ermenileştiği görülüyor. İspir ve Pazar yolundaki 200-250 kadar köy ve mahalle adının neredeyse %90'ı Ermenicedir. Buna karşın 1915 öncesinde İspir'de çok az Ermeni kaldığı, halkın asimile olduğu veya başka nedenlerle Ermeni nüfusunun azaldığı anlaşılıyor. Hemşin'in hemen arkasındaki vadide 20. yüzyıl başına kadar Ermeni niteliğini koruyan birkaç köy bulunsa da, İspir Vadisi'nin genelinde 19. yüzyıl sonunda Ermeni sayısı %5-10 düzeyine düşmüştür.