Aramice neden yok oldu, Farça neden yok olmadı

Sevan Nişanyan, Arapça karşısında Farsçanın direnip Aramicenin neden yok olduğu sorusuna, temel olarak iki önemli farkla yanıt veriyor. Birincisi, İranlıların İslam öncesinde 1000 yıllık güçlü bir devlet geleneğine sahip olmasına karşın, Aramilerin Asur'un yıkılışından beri yabancı yönetimi içselleştirmiş, devletsiz bir halk olması. İkincisi ise Aramice ile Arapça arasındaki yakın ilişki. İslam öncesinde Romalıların bile bu iki halkı sıkça karıştırdığını belirten Nişanyan, bu etnik ve dilsel yakınlığın İslam egemenliğiyle birlikte Arami dilinin ve kültürünün hızla eriyip sadece Hristiyan azınlığa özgü bir gelenek haline gelmesine yol açtığını söylüyor. Buna karşılık İran, 300 yıllık Arap emperyalizminin ardından Türklerin desteğiyle siyasi ve kültürel olarak şahlanmış; Arapçadan kuvvetle etkilenmesine rağmen, İslam dünyası içinde aşk şiiri, destan edebiyatı ve aristokrat kültürüyle Arapçadan bağımsız, Farsça muazzam bir kültürel alan yaratmayı başarmıştır.