İslam Söyleminin Elit Yapıdan Halk Yapısına Tarihsel Dönüşümü

Sevan Nişanyan, İslam'ın tarihsel olarak elit ve sofistike bir söylem olduğunu, ancak modern çağda bu özelliklerini yitirdiğini savunuyor. 12.-14. yüzyıllarda entelektüel bir dil haline gelen İslam'ın, Osmanlı'da egemen sınıfın dini olduğunu ve gayrimüslim çoğunluğa karşı üstünlük iddiası taşıdığını belirtiyor. 19. yüzyılda tevekkül ve dünyevi başarıları küçümseyen bir anlayışın hakim olduğunu, ancak günümüzde ezilmişliğin ve çaresizliğin sonucu olarak saldırgan bir yapıya büründüğünü ifade ediyor. 20. yüzyılda gayrimüslim nüfusun kaybolması ve laikliğin etkisiyle İslam'ın seçkinlerin elinden çıkıp cahil sınıfların oyuncağı haline geldiğini, bunun da dini bir avam söylemine dönüştürdüğünü vurguluyor. Bu bağlamda, tarihteki İslam ile bugünkü İslam'ın aynı olmadığını, sadece sembolik benzerlikler taşıdığını, ruhunun tamamen farklılaştığını dile getiriyor. Ayrıca, Türkiye'de İslam tarihi konusunda yaygın bir cehalet olduğunu eleştiriyor.