Gürganice dili ve Avesta ile ilişkisi

Sevan Nişanyan, alfabetik yazıyı keşfeden şehir devletlerinden sonra Aramice'nin nasıl tüm Ortadoğu'nun (Suriye, Irak, Türkiye'nin güneydoğusu, Filistin) ortak dili haline geldiğini anlatıyor. Persler bölgeyi fethettiklerinde, kendi kültürlerinden üstün gördükleri bu dili divan dili olarak benimsedi ve Aramice, İran İmparatorluğu'nun ortak kültür dili olarak Akdeniz'den Çin Seddi'ne kadar uzanan bir alanda bin yıl hüküm sürdü. Milattan sonra 6. yüzyılda nüfusları ve güçleri artan Arap kavimleri, Bizans'ın zayıflamasıyla oluşan yeni dengelerde yerleşik Arami topluluklara üstünlük kurmaya başladı. Ardından yaşanan büyük devrimle Araplar bölgeye siyasi olarak hakim olup bir imparatorluk kurdu ve Arapça, Aramice'nin yerini aldı. Çöl gibi ilkel bir toplumdan gelerek Şam ve Bağdat gibi dünyanın en medeni şehirlerine egemen olan Araplar, özellikle yazılı kültür, hukuk, edebiyat ve din alanlarında Aramice'den çok şey aldı; Arapça'nın bu alanlardaki kelime hazinesi neredeyse tamamen Aramice'den apartma oldu. Hristiyan ve Yahudi dinlerinin ortak literatür dili olan Aramice, Arap egemenliğinden sonra peyderpey sönerek küçüldü. Örneğin Harun Reşid zamanında Bağdat nüfusunun çoğunluğu hâlâ Aramice konuşan Hristiyanlardı. Bugün ise Aramice, Suriye, Irak, Lübnan ve Türkiye'de çok küçük azınlık adacıkları halinde varlığını sürdürmekte, en çok konuşan nüfus ise İsveç'te bulunmaktadır.