Osmanlı ve Rus aydınlarının Batı'ya kaçması ve farkları

Sevan Nişanyan, Can Turhan'ın sorusuna yanıt vererek, 1917 sonrası Rus aydın ve sanatçılarının Batı'da büyük başarı kazanmasına karşın Osmanlı'dan kaçan kültür insanlarının neden etkisiz kaldığını iki temel nedene bağlıyor: Birincisi, Osmanlı'nın nitelikli eğitimli kadroları sayıca ve kalite olarak Rusya'dakinden çok daha cılızdı. İkincisi ve daha önemlisi, Osmanlı'nın okumuş-yazmış seçkinleri (Tıbbiye, Hukuk, Darülfünun, Galatasaray, Robert Kolej gibi kurumlardan yetişenler) büyük ölçüde göç etmedi veya Cumhuriyet'in kurulmasıyla kendilerine vaat edilen gelecek sayesinde geri döndü. Rusya'da ise Bolşevik rejim eski seçkinleri düşman ilan edip mallarına el koyarak onları kaçmak zorunda bıraktı. Bu yüzden Osmanlı'dan dışarıya gidenler daha çok idari ve rantiye kesimlerden oluşurken, asıl beyin göçü Rusya'dan gerçekleşti.