Altın çağlarda özgüven ve yaratıcılığın karşılaştırması

Sevan Nişanyan, mutluluk ve üretkenlik arasındaki ilişkiyi sorguluyor. Kişisel gözlemine göre, sistemden memnun olmadığında ve isyan ettiğinde daha üretken olduğunu, her şeyden memnunken üretkenliğinin azaldığını belirtiyor. Tarihsel örneklerle bu durumu inceliyor: 16. yüzyıl İtalyası, aşırı kavgacı, insanların birbirini boğazladığı ve fikir çatışmalarının yoğun olduğu bir çağ olmasına rağmen son derece üretken ve çığır açıcı işlerin ortaya çıktığı bir dönemdir. Buna karşılık 19. yüzyılın son çeyreği, siyasi açıdan durgun, kurumların istikrarlı ve bilimsel gelişmenin yönü hakkında genel bir uzlaşının olduğu bir dönemdir; ancak bu dönemde de şaşırtıcı sayıda insan ufuk açıcı, çığır açıcı işler yapmıştır. Bu karşılaştırma, üretkenliğin yalnızca memnuniyetsizlik ve kavgayla değil, farklı tarihsel ve toplumsal koşullarla da şekillenebileceğini, mutlak bir kural olmadığını gösteriyor.