Türklerin Anadolu'da Neden Başarılı Olduğu Sorusu

Sevan Nişanyan, Türklerin farklı coğrafyalardaki asimilasyon süreçlerini din faktörü üzerinden açıklıyor. Suriye, Mısır ve Kürdistan gibi Müslüman bölgelerde, yönetici Türk sınıfı yerli halkla aynı dini paylaştığı için azınlık olarak eridi; tıpkı Normanların İngiltere'de anglosaksonlar içinde asimile olması gibi. Anadolu'da ise durum tam tersi gelişti; yerli Hristiyan Rumlar ile Müslüman Türkler arasındaki din farkı büyük bir bariyer oluşturdu. 13-14. yüzyıllarda Türk etkisiyle canlanmış bir Rum devleti ihtimali gündeme gelse de, yönetici Türk sınıfının yerli dine geçmesi söz konusu olmadı; aksine yerliler hâkim sınıfın dinini benimseyerek Müslümanlaştı. 19. yüzyıla gelindiğinde Anadolu nüfusunun %75-80'i Türk ve Müslüman olmuştu. Balkanlarda ise bu asimilasyon başarıya ulaşamadı; Müslüman ve yarı-Türk nüfus sınırlı kaldı. Nişanyan'a göre temel neden, Balkanların sürekli Avrupa saldırılarına (Avusturya, Rusya, İtalya) maruz kalması, buna karşılık Anadolu'nun yüzyıllarca bu tür dış tehditlerden uzak kalmasıdır. Özellikle 1699'daki yenilgi ve Macaristan'ın kaybıyla Türklerin yenilebilirliğinin ortaya çıkması Balkanlardaki asimilasyonu durdurmuştur. Bu talihsizlikler yaşanmasaydı, Balkanlar da Anadolu gibi büyük ölçüde Müslümanlaşabilirdi.