Diyarbakır Ermeni kenti mi Kürt kenti mi?

Sevan Nişanyan, Diyarbakır'ın tarih boyunca çok kozmopolit bir şehir olduğunu, 1912 belgelerinde Ermeni nüfusunun Kürtlerden fazla göründüğünü belirtiyor. Diyarbakır sırasıyla Arami, Arap, Türk kenti olmuş; ancak 20. yüzyılın son çeyreğinde Kürt kenti haline gelmiştir. Hiçbir yerin ebedi tapusu bir millete verilmemiştir. 1915'te şehirde ciddi bir Ermeni azınlık bulunsa da Diyarbakır, Ermenilerin anavatanı dışında kalır; Ermeniler buraya kırsaldan gelip şehirli bir nüfus oluşturmuştur. 20. yüzyıl ortalarına kadar Diyarbakır'da Kürt nüfusu marjinal ve çoğunlukla köylüydü; şehirli üst tabaka ise Türk, Arap, Ermeni ve diğer unsurlardan oluşuyordu. Benzer durum Urfa, Mardin, Siirt, Van ve Bitlis için de geçerlidir. Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en göz ardı edilmiş büyük dönüşümü, Güneydoğu'nun “Kürtleşmesi” olayıdır. Bu kentlerde Kürtler küçük bir azınlık iken, günümüzde yüzde 90'ı aşan ezici çoğunluğa ulaşmıştır. Bu dönüşüm, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş süreciyle ilişkilendirilir.