Brest-Litovsk Antlaşması ve Birinci Dünya Savaşı

Sevan Nişanyan, 1918'de Brest-Litovsk Antlaşması sonrası Rusya cephesinin çökmesiyle doğan boşluğu değerlendiren Almanya ve Osmanlı'nın birliklerini doğuya kaydırmasının savaşı kaybetmelerine neden olup olmadığını değerlendiriyor. Almanya'nın Ukrayna ve Polonya'ya, Enver Paşa'nın ise Filistin cephesinden çektiği 40 bin askerle Azerbaycan ve Dağıstan'a yöneldiğini; Liman von Sanders'in bu duruma şiddetle karşı çıktığını ancak Filistin cephesinin çökerek Suriye, Lübnan ve Ürdün'ün kaybedildiğini anlatıyor. Nişanyan'a göre, bu politika hatalı olsa da asıl yenilgi sebebi değildir: 1918'de iki ülke de ekonomik, insan gücü ve moral olarak tükenmişti. Doğu maceraları çöküşü hızlandırmış olabilir, fakat Almanya'nın Fransa'da son taarruzda tükenmesi, donanma ayaklanmaları ve tüm cephelerde eşzamanlı dağılma, yenilginin kaçınılmaz olduğunu göstermektedir.