Güneydoğuda Deyr önekli köy adları

Sevan Nişanyan, Güneydoğu'dan gelen bir soruya yanıt olarak, 'der/değir/deyir' ile başlayan köylerin eski Süryani köyleri olup olmadığını tartışıyor. Bu isimlerin Süryanicede 'manastır' anlamına gelen 'deyir' sözcüğünden geldiğini, özellikle Mardin, Midyat, Nusaybin civarında bir düzineden fazla Süryani köyünde bu adın geçtiğini belirtiyor. Aynı sözcüğün Kürtçeye 'dêr' (uzun e ile) biçiminde alındığını ve yine manastır çevresinde kurulan köyleri ifade ettiğini söylüyor. 'Değik/derik' ise manastır kompleksi içindeki kilise yapısına işaret ediyor ve bu kökten türeyen 20'den fazla yer adı bulunuyor. Konuşmanın ikinci bölümünde, Anadolu'daki Türkçe yer adlarında 'kilise' sözcüğünün sistematik olarak değiştirildiğini, 'kilise' yerine 'kese/kise/kes' veya 'ekse' (Rumca 'eklisia'dan bozma) biçimlerine dönüştürüldüğünü örneklerle açıklıyor. Nişanyan, bu dönüşümlerin resmî ad değiştirme operasyonlarından çok önce, halk ağzında telaffuz yoluyla rahatsız edici kökenlerin silinmesi ve zararsız hale getirilmesi süreci olduğuna dikkat çekiyor.