Stepan Şahumyan ve Bakü Komünü

Sevan Nişanyan, Stepan Şaumyan'ı Bolşevik İhtilali'nin Kafkasya'daki en önemli lideri olarak tanımlıyor. Tiflisli bir Ermeni olan Şaumyan, Rus Komünist Partisi'nin Kafkasya'daki örgütlenmesinde kilit rol oynamıştır. Bakü'nün kozmopolit yapısı ve petrol endüstrisi sayesinde büyük bir işçi sınıfına sahip olması, burayı devrimin can damarı yapmıştır. 1917 Ekim Devrimi sonrası Bakü'de kurulan komünist rejimin başına geçen Şaumyan, Rusya'dan beklenen desteğin gelmemesi üzerine zor durumda kalır. 1918'de İngilizlerin Bakü'yü işgali üzerine 26 komiserle birlikte Hazar Denizi'nin karşı kıyısına kaçmaya çalışır, ancak beyaz ordu tarafından yakalanarak kurşuna dizilir. Anlatıda, Şaumyan'ın liderliği sırasında Bakü'de Ermeniler ile Müslümanlar arasında binlerce sivilin öldüğü karşılıklı katliamlar yaşandığı, İngiliz işgali sonrası şehri ele geçiren Osmanlı ordusunun da büyük bir Ermeni katliamı gerçekleştirdiği belirtiliyor. Sovyet döneminde büyük bir kahraman olarak anılan Şaumyan'ın adı birçok kente verilmiş, ancak Sovyetlerin dağılmasından sonra Azerbaycan'da ve Gürcistan'da olumsuz bir figür haline gelmiş, yalnızca Ermenistan'da halk kahramanı statüsünü kısmen korumuştur.