Serdarabad Savaşı

Serdarabat Muharebesi, Mayıs 1918'de Iğdır ile Erivan arasındaki ovada gerçekleşen, dokuz gün süren çok kanlı bir çatışmadır. Ermeniler için bu savaş, Türkler için Sakarya Meydan Muharebesi neyse odur; zira tarihlerindeki en kritik askeri başarılardan biridir. Türk ordusu burada ağır bir yenilgi almıştır. Komutada Halil Paşa ve Kazım Karabekir, karşılarında ise General Silikyan vardır. Bu zaferin hemen ardından, savaş devam ederken 28 Mayıs'ta Ermenistan bağımsızlığını ilan etmiştir. Olayın ayrıntıları karmaşıktır; basit bir siyah-beyaz mücadelesi değildir. Enver Paşa'nın asıl amacı Erivan'ı ele geçirip bir Ermenistan devletinin kurulmasını tamamen engellemekti, ancak Serdarabat yenilgisi bu projeyi akamete uğrattı. İlginçtir ki, aynı günlerde Batum Barış Konferansı'nda Osmanlı temsilcisi Halil Menteşe, yeni kurulacak Ermeni devleti için aktif olarak çalışıyordu. Nitekim savaştan birkaç gün sonra imzalanan Batum Antlaşması ile Ermenistan'ı tanıyan ilk ülke Osmanlı Devleti oldu. Bunun perde arkasında yatan rasyonel diploması şuydu: Savaş sonrası bir Ermenistan kurulacağı belliydi; mesele bunun nerede kurulacağıydı. Osmanlı yenilirse, Ermenistan Erzurum ve Van'da kurulacak ve sürülen milyonlarca Ermeni geri dönecekti. Osmanlı hükümeti bu riski görüp, savaş meydanındaki hamasi söylemi bir yana bırakarak, Erivan'da küçük bir Ermenistan kurulmasına diplomatik olarak önayak oldu.