Kars'ın Erken Tarihi ve Haydutluk Sorunu

Sevan Nişanyan, transkriptte Kars bölgesinin erken tarihine dair ilginç bir anlatı sunuyor. Beşinci yüzyıl kavramlarıyla aktarılan olaylara göre, Kars'ın asıl ahalisi Kafkas kökenli olup atalarının töreleri gereği haydutluk ve soygunculuğa yatkındı. Bu insanlar, soygunu ahlaken doğru bir iş sayıp zevkle yaparlardı ve 4. yüzyıldan itibaren krallığa baş kaldırarak 10. yüzyıla kadar (Kral Muşer döneminde) şehir içinde bile yaygın bir haydutluğa neden oldular. 11. yüzyıl tarihçisinden öğrenilen bilgiye göre, Kral Abbas'ın oğlu zamanında bölge huzura kavuştu; gece en karanlık ve ıssız yerlerde dahi güvenle dolaşılır oldu. Nişanyan, bu anlatıdan Kars'a muhtemelen Türki kökenli ama net bilinmeyen bir topluluğun iskân edildiğini, zamanla Ermeni devlet ve kilise yapısına entegre olup Ermenileştiklerini, ancak 4. yüzyıldan 11. yüzyıla dek yaklaşık 600 yıl boyunca krallık için terörist düzeyinde bir baş belası olduklarını yorumluyor. Son olarak 11. yüzyılda Kars'ta ilk kez ayrı bir Ermeni Krallığı kurulduğuna ve 10. yüzyılda Kral Abas'ın yaptırdığı Büyük Havariler Kilisesi'ne değiniliyor.