Ahmet İhsan Servet-i Fünun ve Diran Kelekyan

Sevan Nişanyan, Ahmet İhsan Tokgöz ve Servet-i Fünun dergisi üzerinden Osmanlı modernleşmesinin az bilinen bir yönünü anlatıyor. Ahmet İhsan, genç yaşta Fransızcadan çeviriler yaparak Ahmet Mithat Efendi'nin gazetesinde yazmaya başlar. Sansür nedeniyle işsiz kalınca, arkadaşlarından öğrendiği Ermeni harfleri sayesinde, Diran Kelekyan'ın Ermenice harflerle Türkçe yayımladığı Cihan dergisine katılır. Burada iki yıl boyunca kültürel, teknolojik ve fikrî gelişmeleri aktaran çeviriler yayınlanır. Cihan kapanınca 1891'de Servet-i Fünun'u kurar; dergi, bir edebiyat akımına öncülük ederek Türkçenin en önemli kültür yayını haline gelir. Nişanyan, bu etkileşimin Osmanlı modernleşmesinin inceliklerini gösterdiğini vurgular. Ardından Diran Kelekyan'ın hayatına odaklanır: ana dili Türkçe olan Kayserili bir Ermeni olan Kelekyan, Sabah gazetesini uzun yıllar yönetmiş, başyazılarını yazmış; İttihat ve Terakki'nin kuruluşunda fikir ve finansman sağlamış, reformist Ramgavar Partisi'nin eş liderliğini üstlenmiş önemli bir entelektüeldir. 1915'te tutuklanıp Çankırı'da öldürülen Kelekyan'ın bilinçli olarak hedef alındığını ekler.