Mıgırdiç Hrimyan'ın Hayatı ve Ermeni Milli Hareketi

Sevan Nişanyan, Mıgırdiç Hrimyan (Khrimian Hairig) adlı Ermeni din adamının hayatından kesitler aktarıyor. Hrimyan, Van'da bir manastır bünyesinde okul kurmuş, periyodik bir dergi çıkarmış ve 19. yüzyıl sonunda Ermeni milli hareketinde rol alan aydın bir kuşak yetiştirmiştir. Milliyetçi ancak halkçı ve sosyalist çizgide olan Hrimyan, özellikle Van kırsalındaki yoksul köylülerin sorunlarıyla uğraşmıştır. 1880'lerde Norduz bölgesinde yaşanan büyük kıtlık sırasında kampanya düzenleyip terk edilmiş bir köyü satın alarak açlık kurbanları için yeni bir köy kurmuş ve burada kaliteli insanlar yetiştirmiştir. 1860'ların sonunda, reform ve iyimserlik çağı olan Abdülaziz döneminde, son derece muhafazakar Ermeni Patrikhanesi'ne radikal, demokrat ve halkçı bir patrik olarak seçilmiş; ancak Abdülhamit döneminde görevden ayrılarak Rusya egemenliğindeki Ermenistan'a gitmiş ve orada Tüm Ermeni Kilisesi'nin başı (Katolikos) olmuştur. Son olarak, 1915 olaylarında önemli rol oynayan Varak Manastırı'nın 1895'te cemaatinin kılıçtan geçirildiği, 1915'te ise sadece iki yaşlı papazın kaldığı belirtilmektedir.