Şahname İran devlet ideolojisi ve tarihte Türk-İran ilişkileri

Sevan Nişanyan, Şehname'nin 10. yüzyılda yazılmış, İran'ın varoluş mitini anlatan büyük bir destan olduğunu belirtiyor. Eser, İran-Turan arasındaki bitmeyen savaşları konu alır ve Türkleri düşman olarak resmeder. İlginçtir ki, eser bir Türk hakanı olan Gazneli Mahmut'un himayesinde yazılmıştır. Nişanyan, 10. yüzyıldan 15. yüzyıla kadar Türk-İran ilişkisinin karmaşık bir simbiyoz olduğunu vurguluyor: Devletler Türk hanedanları tarafından yönetilse de kendilerini İran devleti olarak görür, ortak dil Farsçadır. Selçuklu'nun resmi dili Farsça iken, 1310'dan sonra Anadolu'dan Semerkand'a kadar Türkçe yazı aniden yaygınlaşır. Bu dönüşüm, "büyük İran devleti" olarak adlandırdığı yapının çözülüp yerini Türkçe konuşan siyasi oluşumlara bırakmasıyla açıklanır. Azeri milliyetçiliği konusunda yorum yapmaktan kaçınan Nişanyan, bu tarihsel perspektifin Orta Doğu'ya farklı bir bakış açısı sunduğunu belirtir.