Aşkale ilçesinin Ermeni geçmişi

Sevan Nişanyan, Erzurum ve Aşkale bölgesinin tarihî demografisine dair bir soruyu yanıtlıyor. 11. yüzyıl öncesinde Erzurum ilinin tamamının Ermeni yerleşimi olduğunu, bölgedeki eski yer adlarının tamamının Ermenice kökenli olduğunu, büyük şehir isimlerinin ise muhtemelen Ermeniceden de önceki bir kültürden geldiğini belirtiyor. 11. yüzyıldan sonra Türklerin bölgeye dahil olduğunu, Ermenilerin bir kısmının Müslümanlaşarak Türkleştiğini, 16. yüzyıldan itibaren güney kısımlara Kürtlerin yerleşmesiyle Türk-Ermeni-Kürt üçlü kültür yapısının oluştuğunu anlatıyor. 1828-29 Rus Harbi sonrasında Erzurum ve özellikle Aşkale Ermenilerinin ezici çoğunluğunun Rusya’ya (bugünkü Ermenistan ve Gürcistan’a) göç ettiğini, bu yüzden 20. yüzyıl başında Aşkale’de kayda değer bir Ermeni nüfusu kalmadığını, kalanların da kültürel canlılık gösterebilecek nitelikte olmadığını ifade ediyor.