İslam'da Reform neden olmadı?

Sevan Nişanyan, İslam dünyasında reform olmadığı iddiasını kesin bir dille reddederek başlıyor. 19. yüzyılda Mısır, Osmanlı ve İran'da, Avrupa'daki Reform hareketi kadar radikal ve ciddi bir modernleşme, dünyaya ayak uydurma çabasının ortaya çıktığını söylüyor. Osmanlı'daki Mecelle'yi, İslam hukukunu modern çağa uyarlamaya yönelik devasa bir reform olarak örnek gösteriyor. Ancak bu reform hareketlerinin iki temel sorunu olduğunu belirtiyor. Birincisi, bu fikirlerin "yabancı" bir medeniyetten ithal edilmesi, toplumda "hakikati bize yabancılar mı öğretecek" şeklinde içgüdüsel bir direnç yaratmıştır. İkincisi ise daha vahimdir: 20. yüzyılda sömürgeci ve çıkarcı Avrupalıların baskısı altında, tarih boyunca seçkinlerin dini olmuş İslam, bambaşka bir kisveye bürünmüştür. İslam, fakirlerin, cahillerin ve alt sınıfların Batı karşıtı, Batıcı elitlere öfke duyan bir siyasi tepki ideolojisine, bir şiddet çığlığına dönüşmüştür. Nişanyan, bunun da başlı başına "azgın bir reform hareketi" olduğunu ve her reformun iyi olmadığını gösterdiğini vurguluyor. Mevcut durumda İslam'ın, dünyadaki güç dengelerine karşı bir alt sınıf hareketi olarak tezahür ettiğini ve ciddi bir yenilgi almadan bu çizgiden çıkacağını düşünmediğini sözlerine ekliyor.