Petro nasıl başardı Osmanlı neden modernleşemedi

Sevan Nişanyan, Rusya ve Osmanlı İmparatorluğu'nun 18. yüzyılda benzer başlangıç noktalarında olmasına rağmen neden farklı modernleşme yolları izlediklerini açıklıyor. Büyük Petro ile başlayan reformlarda Rusya'nın başarısının temelinde, modernleşmenin motorunun ve siyasi iktidarın aynı 'Rus' kimliği altında birleşmesi yatıyordu. Rus olmayanlar (Tatarlar, Ermeniler vb.) da bu kimliğin parçası olarak hareket etti. Osmanlı'da ise durum tam tersiydi: modernizasyonun öncülüğünü ve taşıyıcılığını, devlete hâkim olan Müslüman-Türk zümreye din ve sosyal yapı olarak zıt olan gayrimüslimler (Rumlar, Ermeniler) kaptı. İki grup arasındaki güvensizlik ve farklı değerler derinleşti; bir taraf siyasi iktidara bağlı kalırken, diğer taraf ekonomik, entelektüel ve örgütsel olarak güçlendi. Bu durum, devletle modernleşmeyi taşıyan unsurlar arasında giderek tırmanan ve sonunda karşılıklı katliamlara varan bir düşmanlık yarattı. Nişanyan'a göre, Osmanlı'da modernleşmenin başını çekenler aynı zamanda devletin düşmanı konumuna geldi; bu temel çelişki Rusya tipi reformları imkânsız kıldı. Oysa Rusya'da bu çelişki yoktu.