Avrupa'nın esnek çok merkezli yapısı karşısında Osmanlı'nın katılığı

Sevan Nişanyan, İstanbul'un fethinin dönemin Avrupa'sında büyük bir başarı ve hayranlıkla karşılandığını, ancak bu bakışın yanıltıcı olduğunu anlatıyor. Avrupalılar, kendi iç kavgalarına bakıp Osmanlı'nın dünyanın en büyük imparatorluğunu kurmasına şaşırırken, aslında imparatorluk çağının kapandığını fark edememişlerdi. Amerika'nın keşfi ve yeni deniz yollarıyla birlikte, daha kaotik ama küçük, esnek devlet yapılarının ve bağımsız aktörlerin (İtalyan şehir devletleri, İngiliz-Hollandalı gemiciler gibi) öne çıktığı bir dönem başlamıştı. Osmanlı ise son derece katı, bürokratik ve merkeziyetçi yapısıyla bu yeni çağa uyum sağlayamadı; tıpkı Soğuk Savaş'ta çok merkezli karar alan ABD'nin, tek merkezli Sovyetler karşısında daha başarılı olması gibi. 17. yüzyıla gelindiğinde Osmanlı kendi ağırlığı altında çökerken, Batı'da küçük devletler konsolide olarak Fransa, İngiltere, Hollanda gibi orta boy devletlerin yükseldiği bir çağa girildi.