Tarihte devletler bu kadar güçlü müydü

Sevan Nişanyan, bürokrasi ve devletin iç güvenlik kurumlarının tarih boyunca bugünkü kadar güçlü olmadığını, son 200 yılda radikal bir değişim yaşandığını anlatıyor. Modernleşme öncesinde, gerek Osmanlı’da gerekse Avrupa’da merkezî devletin maaşlı, profesyonel kadroları son derece sınırlıydı. Osmanlı’da işi yalnızca devlet yönetmek olan kadrolar çok az sayıda olup bütçeleri gülünç derecede düşüktü. Gerçek anlamda profesyonel bürokrasi, 1830’lardan sonra kalemiye sınıfının kurulmasıyla başladı ve bu kadroları yetiştirmek için rüştiye, idadi, sultani ve Mülkiye gibi okullar açıldı. Bürokrasinin millî gelirden aldığı pay, 200 yılda yaklaşık 100 katına çıktı. Devasa idarî teşkilatın yanı sıra onu korumak için önceden var olmayan polis teşkilatları kuruldu. Eski sistemlerde hâkim olan yapı feodaldi: yerel beyler, kontlar, ağalar kalelerinde oturur, sınırlı askerleriyle belli bölgelere hükmeder; merkezî devlet ise daha çok vergi toplamaya gidip dönen yarı zamanlı yöneticilerden ibaretti. Bu dönüşüm, devlet-toplum dengesini olağanüstü biçimde değiştirdi.