İran ve Roma'nın farkı

Sevan Nişanyan, İran ve Roma arasındaki farkları ve bu farkların Emevi ile Abbasi halifelerine etkisini değerlendiriyor. Roma'nın, Akdeniz havzasının tamamına hakim olması nedeniyle ticaret ve kültürel etkileşim açısından İran'dan çok daha gelişkin ve zengin olduğunu belirtiyor. İran ise sapa konumu sayesinde Roma saldırılarına karşı sınırlarını yüzyıllarca koruyabilmiş, ancak yönetim yapısı olarak gevşek bir şahlar konfederasyonu şeklinde kalmış ve merkezi bir idare kuramamıştır. Roma, Hıristiyanlık sonrası merkezi para, vergi ve ordu sistemini yerleştirirken, İran’da yerel hükümdarlar sürekli isyan etmiş ve pazarlıklar gerekmiştir. Kültürel olarak Roma yoğun yazılı eser üretmiş, İran ise neredeyse hiç yazı üretmemiş; buna karşılık İran mimarisi daha etkileyicidir. Emeviler, Suriye’de eski Roma-Bizans topraklarında kurulduğu için Bizans sanatının devamı niteliğindedir. Abbasiler ise İran kültürünün kalbindeki Bağdat’ı merkez alarak İran’dan etkilenmiş, böylece İslam’ın yüzü ilk yüzyılda batıya, ikinci yüzyılda doğuya dönmüştür.