Osmanlı Entelektüelizmi ve Avrupa Karşılaştırması

Sevan Nişanyan, eğitimli Türk sınıfının batı merkezli bakış açısını sorgulama eğilimini, bu sınıfın komplekslerinden görece bağımsız, dışarıda duran biri olarak hem doğuyu hem batıyı görebilme haletiruhiyesiyle açıklıyor. Yıllar içinde Osmanlı yazılı kültürünü, tarihçilerini, şiirini ve edebi geleneğini (Taçü't-Tevarih, Katip Çelebi, Evliya Çelebi gibi) derinlemesine okuyup tanıdığını ve bu isimlerin son derece sofistike, canlı ve kafalı insanlar olduğu duygusuna kapıldığını belirtiyor. Buna rağmen, ikisini teraziye koyduğunda Osmanlı entelektüelizminin, Avrupa'nın entelektüel, bilimsel, felsefi ve sanatsal başarılarının yanında küçük ve zarif bir çiçek niteliğinde, çok zayıf kaldığını vurguluyor ve buna örnek olarak Şeyhülislam Esad Efendi'nin sözlüğünün, her cümlesi ve kelimesi çok katmanlı kültürel referanslarla dolu önsözünü veriyor.