İslam'ın Avam Dinine Dönüşümü

Sevan Nişanyan, İslam'ın tarihsel olarak elit bir din olduğunu, üst sınıfların halkı dinsiz ve cahil görüp disipline etmeye çalıştığını, İslam'ın sofistike bir entelektüel gelenek barındırdığını anlatıyor. 20. yüzyılda geleneksel İslam alimlerinin torunlarının Batılılaşma, cumhuriyetçilik, ilericilik ve hatta Marksizmi benimsediğini, Osmanlı elitinin devlet ideolojisinin İslam'dan bu yöne kaydığını belirtiyor. Bu boşluğu, 20. yüzyılın ortalarından itibaren tarihte benzeri görülmemiş bir popüler İslam hareketinin doldurduğunu, bugünkü siyasal İslam'ın mazlumların isyanını ifade eden, tarihsel İslam'dan farklı dinamik ve taleplere sahip başka bir mahluk olduğunu vurguluyor. Müslüman Kardeşler ve Ali Şeriati gibi örneklerle bu dönüşüme işaret ediyor. 'İslam hiç değişmedi' söylemini reddederek, yeni hareketin geçmişin dilini bilinçli olarak kullandığını, ancak asıl itici gücün bugünün sorunları olduğunu; aşırı 'hakiki İslam' vurgusunun da bir özgüvensizlik belirtisi olduğunu söylüyor.