İslam'ın Osmanlı'da devlet egemenliğini meşrulaştırma aracı olarak kullanılması

Sevan Nişanyan, Osmanlı düzeninin İslami düzene eşitlenmesi varsayımının yanlış bir montaj olduğunu belirtiyor. Osmanlı'da İslam'ın iki boyutunu vurguluyor: Birincisi, fethin ideolojik gerekçesi olarak kullanılması; ikincisi, çoğunluğu gayrimüslim olan yerli halk üzerinde kurulan kolonyal egemenliğin İslam'la meşrulaştırılması. Bu egemenlik anlayışı, 'hakikatin sahibi olan zümrenin yönetme hakkına sahip olduğu' fikrine dayanır. Nişanyan, bu resmî ideolojinin günümüzdeki 'mağdur ve mazlum' İslam söyleminden tamamen farklı olduğunu; kibirli, elitist, aşağılayıcı, devlete tapan ve devleti tanrılaştıran bir söylem olduğunu anlatır. Bu zihniyetin Türkiye'de Cumhuriyet dönemine taşındığını ve bugün hâlâ canlı olduğunu, ancak 19. yüzyıl krizinde geleneksel bu sürümün terk edilerek bir süreliğine yüzün Batı'ya dönüldüğünü ifade eder.