Mussolini faşizminin Türkiye üzerindeki etkileri

Sevan Nişanyan, Mussolini'nin faşist rejimi ile Türkiye'deki tek parti rejiminin şaşırtıcı derecede paralel ilerlediğini ve etkileşimin karşılıklı olduğunu belirtiyor. Türkiye'nin, 1920'lerde kendine örnek alabileceği tek yer olan Sovyet devrimini fazla ekstrem ve riskli bulduğunu, buna karşın İtalya'daki modelin daha yumuşak, özel teşebbüsü tamamen yok etmeyip sindiren ve Katolik Kilisesi gibi gelenekleri rejimin hizmetine sokma yolunu seçen bir alternatif sunduğunu anlatıyor. Türkiye'nin, faşistlerin iktidarı ele geçirişinden muhalifleri göstermelik mahkemelerle sindirme tekniklerine kadar her aşamayı dikkatle izleyip akıl ettiğini; İtalyanların da Türkiye'deki deneyime duyarsız olmadığını vurguluyor. Hitler'in ise Almanya'ya özgü, taklit edilmesi çok güç aşırı bir örnek olarak sonradan devreye girdiğini ifade ediyor. Sevgilisi Claretta Petacci'nin idamına ilişkin olarak Nişanyan, Mussolini'nin 1943'te devrilip Almanlar tarafından kurtarıldıktan sonra Kuzey İtalya'da bir yıl kadar esir olarak kaldığını, savaşın son günlerinde kaçmaya çalışırken komünist partizanlar tarafından durdurulup ayaküstü bir mahkeme sonucu beraberindekilerle idam edildiğini, sevgilisinin de o grupta olduğu için aynı akıbete uğradığını ancak doğrusunu isterseniz tam olarak nedenini bilmediğini söylüyor.