Pavlikanlar ve Sivas Alevileri

Pavlikanlar hakkındaki bilgilerimiz, Bizans ve Ermeni tarihçilerinin yanlı aktardığı birkaç sayfayla sınırlıdır. 8. yüzyılda Batı Ermenistan'da (Sivas, Malatya, Tercan, Erzincan, Hınıs, Malazgirt) ortaya çıkmış, 9. yüzyılda Arapların desteğiyle Divriği (Tefrike) merkezli bir isyan başlatıp bir asırdan uzun süre bölgede hâkim olmuşlardır. Öğretileri ve yazıları günümüze ulaşmamış, kilise çevreleri onları sürekli karalamıştır. 10. yüzyıl sonlarında İmparator I. Yannis Çimiskes (olasılıkla) hareketi bastırmış, çok sayıda Pavlikanı Balkanlar'a (Filibe/Plovdiv ve Bosna) sürgün etmiştir. Pavlikanların etkin olduğu coğrafya, sonraki yüzyıllarda Anadolu Aleviliğinin merkezi hâline gelmiştir. Sivas Alevilerinin kökeninin Pavlikan geleneğine dayandığı, ondan etkilendiği ya da alışkanlıklarını sürdürdüğü iddiası bu tarihsel süreklilik açısından makul ve kabul edilebilir görünmektedir.