Anadolu eskiden niye medeniydi?

Sevan Nişanyan, Anadolu medeniyetleriyle ilgili soruya iki ayrı tarihsel dönem üzerinden yanıt veriyor. İlk olarak, Çatalhöyük ve Hititler döneminde Anadolu'nun bugünkü gibi bozkır değil, ormanlık ve yeşil bir ülke olduğunu belirtiyor. Yerleşik medeniyetin (tarım, surlu şehirler, tapınaklar) Mezopotamya ve Mısır'da başladığını, ardından dalga dalga yayıldığını, Anadolu'nun bu yayılımda ikinci dalga olduğunu ifade ediyor. Önemli bir nokta olarak, Anadolu'nun erken dönemde hiçbir zaman özgün bir medeniyet yaratmadığını, yazı ve şehir gibi büyük yenilikleri hep Mezopotamya ve Mısır'dan öğrenip tekrarladığını vurguluyor. İkinci olarak Orta Çağ'a değiniyor: Bizans-Arap savaşları döneminde (550-1150 civarı) Anadolu'da büyük bir çöküş yaşandığını, nüfusun azaldığını, kamusal yapıların durduğunu söylüyor. Türklerin gelişinden yaklaşık 90 yıl sonra ise 1200'lerden 1450'lere kadar süren büyük bir refah dönemi başlıyor. Bu refahın sebebini, Doğu-Batı ticaret yollarının (Hindistan-Akdeniz hattı) tam kilit noktasında yer alan Anadolu'nun muazzam bir ticari ağın parçası olmasına bağlıyor. Bu dönemde yeni şehirler, çarpıcı mimari eserler, edebi ürünler ortaya çıkıyor ve para dolaşımında 100 kat artış görülüyor. Son olarak, 1453'ün bir dönüm noktası olduğunu ve o tarihten itibaren bugün hâlâ süren bir gerileme dönemine girildiğini belirtiyor.