Latin Dillerinde Belirli Artikelin Kökeni ve Avrupa'nın Arap Kültüründen Etkilenmesi

Sevan Nişanyan, bu konuşmasında Roman dillerindeki (İspanyolca, İtalyanca, Fransızca) belirli artikellerin (örneğin İspanyolca "el") kökenini ve Orta Çağ Avrupa'sı ile Arap kültürü arasındaki derin etkileşimi ele alıyor. Konuşmanın özeti şöyle: **Artikellerin Kökeni ve Arapça Benzerliği:** Nişanyan, Latincede belirli artikel (İngilizce "the", Arapça "el-") bulunmadığını, ancak 9-10. yüzyıldan itibaren Latinceden türeyen dillerde eş zamanlı olarak artikellerin ortaya çıktığını belirtiyor. Özellikle İspanyolcadaki "el" artikelinin, Arapçadaki "el-" takısına yapısal olarak büyük benzerlik gösterdiğini, bu nedenle akıllara Arapça etkisi sorusunun geldiğini söylüyor. Bu konuda lehte ve aleyhte çok tartışma olduğunu, doğrudan bir alıntı olmasa da yapısal bir etkinin olup olmadığına dair kesin bir yargıda bulunamayacağını ifade ediyor. **Orta Çağ Avrupa'sında Arap Kültürünün Model Alınması:** Asıl çarpıcı noktaya geçerek, son yıllardaki okumalarının, 11. yüzyıldan itibaren Avrupa'nın Arap kültürünü bir "metropol kültürü" olarak gördüğünü ortaya koyduğunu vurguluyor. Bugün dünyanın Amerika'ya baktığı gibi, 11-13. yüzyıllarda Avrupa'nın Araplara hayranlıkla baktığını, onların "adam gibi adam" olarak görüldüğünü belirtiyor. Avrupa'nın çeşitli ülkelerinden öğrencilerin Mısır, Tunus, İspanya ve Sicilya'daki medreselere okumaya gittiğini, Arapça öğrendiğini ve çok sayıda kitabın Arapçadan tercüme edildiğini anlatıyor. **Üniversitelerin ve Bilimin Arap Modeline Göre Şekillenmesi:** Avrupa üniversitelerinin (12. yüzyıl sonu - 13. yüzyıl başı) o dönemin İslam medreselerinin kopyası olarak kurulduğunu belirtiyor. Müfredat, öğrenci sistemi, mimari yönetim modelleri ve ders kitaplarının neredeyse yüzde yüze yakın oranda Araplardan aktarıldığını söylüyor: - **Tıp:** İlk önemli tıp fakültesi olan Salerno Üniversitesi'nin ders kitaplarının bütünüyle Arapçadan tercüme veya uyarlandığını. - **Astronomi:** Bologna ve İspanya'daki üniversitelerin kaynaklarının, yıldız listeleri ve haritalarının Arapçadan çevrildiğini. - **Hukuk:** Doğrudan tercüme olmasa da, son derece gelişkin İslami hukuk metodolojisinin model alınıp eski Roma hukukuna uyarlanarak sistematik bir medeni hukuk oluşturulmasında ciddi Arap etkisi olduğunu. **14. Yüzyıldan Sonra Reddetme ve Antik Yunan'a Dönüş:** 1350'lerden itibaren Avrupa'nın bu etkiyi inkâr etmeye, Arap kültürünü aşağılamaya ve yok saymaya başladığını belirtiyor. Daha önce Arapça üzerinden çevrilen tüm Antik Yunan klasiklerinin bu kez doğrudan Yunancadan tekrar çevrildiğini, entelektüellerin Yunanca öğrenmeye yöneldiğini söylüyor. Nişanyan, Arap köprüsünü atlayıp doğrudan Antikiteye dönüşün, Avrupa için yeni bir entelektüel macera olduğunu ve bu zıtlığın çok ilginç ve analiz edilmesi gereken bir konu olduğunu vurguluyor.