Bizans kavramının 16. yüzyılda Batılılarca icadı

Sevan Nişanyan, 'Bizans' kavramının kendi döneminde hiç kullanılmadığını, aslında sadece İstanbul şehrinin eski adı (Byzantion) olduğunu ve bu adın ilk kez 1557'de Alman hümanist Hieronymus Wolf tarafından Doğu Roma İmparatorluğu'nu tanımlamak için ortaya atıldığını anlattı. Doğu Roma İmparatorluğu'nun başlangıçta hem Araplar, Türkler ve Acemler tarafından 'Rum', hem de Batı Avrupa tarafından 'Roma İmparatorluğu' olarak adlandırıldığını, hatta Bizans hükümdarlarının unvanının da 'Roma İmparatoru' olduğunu vurguladı. 'Bizans' teriminin ortaya atılmasında iki temel neden olduğunu belirtti. Uzun vadeli nedenin, Rönesans'tan itibaren Batı'nın kendini üstün bir kolektivite olarak görmeye başlaması ve 'Roma' adını Doğu'daki bu 'üvey kardeşten' esirgemesi olduğunu söyledi. Kısa vadeli ve daha doğrudan nedenin ise, Habsburg (Alman) İmparatorluğu ile Osmanlı İmparatorluğu arasındaki rekabet olduğunu, zira her iki imparatorun da Roma'nın gerçek varisi olduğunu iddia etmesi nedeniyle Osmanlı padişahını meşru bir Roma imparatoru olarak görmenin kabul edilemez bulunduğunu açıkladı. Son olarak, 1680'lerde Fransa'da XIV. Louis döneminde yayınlanan Bizans vakanüvislerinin külliyatı ve 19. yüzyılda Alman tarihçi Burkart'ın çalışmalarıyla bu kavramın nasıl kalıcılık kazandığına değindi.