Osmanlı'da yazı dili ile konuşma dili arasındaki uçurum

Dil Devrimi'nin gerekliliğini anlamak için 1200'lü yıllara uzanmak gerekir. Temel gözlem, Osmanlı'da Türkçenin en azından 1400'lerden sonra yazı dili olmaktan çıkmasıdır. Modern öncesi devletlerin neredeyse tamamında konuşma dili ile yazı dili arasında büyük bir uçurum vardı; bu durum Avrupa ve Çin için de geçerliydi. Bunun nedeni, yazının toplumun tamamını ilgilendiren bir araç değil, yönetici ve elit bir azınlığın mesleki tekelinde, kutsal ve törensel bir yanı olan ayrıcalıklı bir uğraş olmasıydı. Elitler, evde halkın konuştuğu dille yazı yazmayı ayıp sayar, kendi aralarında Latince gibi daha incelikli ve ayrıcalıklı diller kullanırlardı. Kimi eski kültürlerde yazı dili konuşma dilinin türeviyken, kimilerinde ikisi arasında hiçbir bağ yoktu; örneğin halk İtalyancanın çeşitli lehçelerini konuşurken yazıda bin yıl önce ölmüş Latince kullanılırdı. Selçuklularda da benzer bir durum söz konusuydu.