Devletin Vergi ve Nüfus Sömürüsü Mekanizması

Sevan Nişanyan, toplumda ahlaksızlık ve namussuzluğun yaygınlaşmasının nedenlerini irdeliyor. Cezalandırma sisteminin çökmesi, ayıplanma ve dışlanma gibi yaptırımların işlememesi ve adil davranışın ödüllendirileceğine dair inancın kaybolması halinde herkesin “puştlaşacağını”, kötülüğü tek çıkar yol olarak göreceğini belirtiyor. İnsanın içinde yardımseverlik, koruma, söz tutma gibi iyi duyguların yanı sıra, yakalanmayacağını veya gücüyle üstesinden gelebileceğini düşündüğünde bencilce avantaj sağlama eğiliminin de bulunduğunu vurguluyor. Kötü yanın toplumu ele geçirmesine yol açan iki temel koşul olarak cezaların yetersizliğini ve adalete olan güvenin sarsılmasını gösteriyor. Ayrıca, belirli ideolojilerin (örneğin faşizm) kolektif iktidar hissi yaratarak kötülüğü meşrulaştırabileceğine dikkat çekiyor.