Anadolu'nun kadim yerli halkları nasıl çok kolay Romalı kimliğini benimsediler ve ortodokslaştılar?

Sevan Nişanyan, Anadolu'nun kadim halklarının Helenistik ve Roma dönemindeki keskin sınıf ayrımlarından bahsediyor: şehirli, Yunanlaşmış seçkinler ile yerli dilleri konuşan halk arasında büyük bir uçurum ve eşitsizlik vardı. 3. yüzyıl sonunda Hristiyanlığın ani ve büyük bir coşkuyla benimsenmesini, bu radikal sınıf ayrımını aşan ilk ortak kültür olmasına bağlıyor. Yönetici elitlerin çoğu dirense de zamanla marjinalleştiler; 391 ve 530'larda paganlık yasaklandı. Eski pagan ihtiyaçları ise “kılıç zoruyla” değil, aziz kültüne evrilerek karşılandı. Her köyün, kabilenin kendi tanrısı, zamanla oranın azizine, yatırına dönüştü. İnsanlar soyut Tanrı, İsa ya da Meryem'den çok, gündelik sıkıntı ve istekleri için yerel azizlere yöneldi. Bu yerel aziz kültü, bugün Türkiye'deki evliya ve yatır pratiklerine kadar taşındı.