Filistin Cephesi ve Osmanlı'nın Son Dönemi

Sevan Nişanyan, Filistin cephesindeki Osmanlı ordularının (14., 7. ve 8. ordular) başarısızlığının ana sebebinin Mustafa Kemal'in ilk geri çekilmesi olduğu iddiasının doğru olmadığını belirtiyor. Filistin'deki pozisyonun savunulamaz olduğu ve çöküşün kaçınılmazlığı fikri, Eylül 1918'den bir yıl önce tüm komutanlar (Almanlar dahil) tarafından dile getirilmişti. 1917 sonunda İngilizler Kudüs'ü ve İsrail'in güneyini ele geçirdi; ardından büyük yığınak yaptı. Buna karşılık Almanya iflasın eşiğindeydi, Türkiye ise çoktan iflas etmiş, ordu kaynakları tükenmişti; 14-15 yaşında çocuklar askere alınıyor, teçhizat ve moral kalmamıştı. Üstelik Enver Paşa, Nisan 1918'den itibaren Filistin'den kuvvet çekerek çöken Rusya/Kafkas cumhuriyetlerine yönelmişti. Nişanyan, tek umudun savaşın kendiliğinden bitmesi olduğunu, ancak bunun gerçekleşmediğini ifade ediyor.