İngiltere ve İspanya'nın kısa ömürlü imparatorluk deneylerinin başarısızlığı

Sevan Nişanyan, 16. yüzyıldan itibaren eski tip imparatorlukların zayıflayıp yok olduğunu, Avrupa'da yaratıcılık, keşifler ve bilimsel ilerleme çağı açılırken Osmanlı'nın ekonomik olarak tükenmiş bir harabeye dönüştüğünü anlatıyor. İngiltere'nin bu çöküşün istisnası olmadığını, çünkü 19. yüzyıla kadar gerçek bir imparatorluk olmadığını belirtiyor. İngiltere ancak Hindistan'ın fethiyle imparatorluk mantığına bürünmüş, merkezi kontrolü artırma çabasıyla çökmesi bir olmuştur; imparatorluk dönemi yaklaşık 40-50 yıl sürmüş ve 1918'de sona ermiştir. Aynı deneyimi İspanya'nın da yaşadığını, İspanya'nın Osmanlı gibi merkezi kontrolü kuvvetlendirmeye çalışınca paramparça olup Avrupa'nın en güçlü devletiyken en fakirlerinden biri haline geldiğini vurguluyor. Sonuç olarak, modern dünyada bu tür merkeziyetçi imparatorlukların yürümeyeceği, son 500 yılın tarihinin bunun kanıtı olduğu ifade ediliyor.