Osmanlı'da millet sistemi ve zihniyet değişimi

Sevan Nişanyan konuşmasında, olayların tek yanlı anlatılmaması gerektiğini vurgulayarak Osmanlı'daki "millet-i hakime" (egemen millet) ve "millet-i mahkume" (zimmi) düzenine dikkat çekiyor. Müslüman olmayan nüfusun cizye ödeyerek koruma altına alındığı bu sistemin, 19. yüzyılda Rumların ve Sırpların eşit vatandaşlık talepleriyle çatırdamaya başladığını belirtiyor. Bu değişimin, Avrupa'da eğitim gören ve sosyalist fikirlerden etkilenen genç Ermeniler (örneğin Hınçak Partisi'ni kuranlar) aracılığıyla geldiğini, tıpkı 1970'ler ve 80'ler Türkiye'sindeki devrimci örgütlenmelere benzer bir sürecin yaşandığını anlatıyor. Nişanyan, 1915 öncesinde Ermeni devrimci grupların silahlı eylemler yaptığını kabul etmekle birlikte, bu eylemlerin sivil halka yönelik katliam boyutuna ulaşmadığını, daha çok yerel zorbalara, aşiret reislerine ve güvenlik güçleriyle işbirliği yapanlara karşı düzenlenen münferit saldırılar olduğunu savunuyor. Sivil halka yönelik Ermeni katliamlarının ise 1915 Tehciri sonrası, 1916-1918 yıllarında bir intikam ve misilleme mantığıyla yaşandığını ileri sürüyor. Ayrıca Sultan Abdülhamid'e yönelik suikast girişiminin, İsmet İnönü veya Turgut Özal'a yönelik saldırılardan farklı olarak uluslararası bir örgütün işi olmadığını, sadece üniversite öğrencisi eylemcilerin girişimi olduğunu belirtiyor.