Cumhuriyet Fikrinin Osmanlı İçindeki Kökenleri

Sevan Nişanyan, Cumhuriyet'in 102. yılı vesilesiyle Alperen Hoca ile 'Cumhurdan Cumhuriyete' kitabı üzerine yaptıkları programı değerlendiriyor. Kitabın ortaya koyduğu ilginç bir bulguyu vurguluyor: 18. yüzyılda İstanbul'da, ulema ve yeniçeriler arasında, padişahın yetkilerini kısıtlama düşüncesini savunan ve 'cumhur' (cumhuriyet) tabirini kullanan bir sınıfın var olduğu. Bu fikrin kısmen ayanlara da yansıdığını belirtiyor. Ancak 1820'lerde bu kesimin, yani Osmanlı'nın organik aristokrasisinin ve orta üst sınıfının tasfiye edilmesiyle yeni bir modernleşme sürecinin başladığını, devletin mutlakiyetçi bir yapıya büründüğünü anlatıyor. Bu tarihsel bağlamda, ortaya çıkan cumhuriyet fikri ile Osmanlı içindeki bu alternatif cumhuriyet anlayışlarının ilişkisini çok hoş bir tartışma olarak nitelendiriyor.