Anadolu nüfusu Antik Çağdan sonra neden azaldı

6. yüzyılda Roma İmparatorluğu'nun doğu kanadında (İstanbul, Balkanlar, Anadolu, Suriye, Mısır) ciddi bir ekonomik kriz vardı. Devlet gelirleri azalırken giderler artıyordu. Önce sıkı para politikası denendi, ardından Jüstinyen döneminde büyük bayındırlık yatırımlarıyla (kiliseler, yollar, kaleler) ekonomiyi canlandırma çabası devletin iflasıyla sonuçlandı. Aynı dönemde 541'deki büyük veba salgını Anadolu ve Balkanlar'ın nüfusunu yarıdan fazla kırdı. İflas eden devlet profesyonel lejyonların maaşlarını ödeyemeyince ordu çöktü; 560'lardan itibaren paralı ordu neredeyse ortadan kalktı, askerlere maaş yerine belli bölgelerin vergilerini toplama hakkı verildi (ikâ sistemi). Ordu özelleşince para dolaşımı radikal biçimde çöktü, 550-600 arasında sikke sirkülasyonu neredeyse sıfırlandı. Ordunun beslediği büyük şehirler boşaldı; Anadolu'da Efes, Bergama gibi metropoller terk edildi, yöneticiler müstahkem küçük kalelere çekildi. Anadolu hızla taş devri koşullarına gerileyerek 550'lerden 1150'lere kadar 600 yıllık bir karanlık çağa girdi. Bu süreçte Suriye ve Mısır şehirleri (Antakya, Urfa, Halep, Kudüs) varlıklarını kısmen korudu; Anadolu kadar ağır yara almadı. Bunun sonucunda Doğu Akdeniz'in siyasi, kültürel ve ekonomik ağırlık merkezi İstanbul ve Ege'den Suriye ile Mısır'a kaydı. Bu bölgelerin halkı artık 'Biz onlardan daha güçlüyüz, niye Yunanca konuşalım, niye İstanbul'dan yönetilelim?' diyerek yeni siyasi ve kültürel oluşumlara yöneldi; çölden gelen Arapları İstanbul'daki egemenlerden daha yakın müttefik olarak gördü. İslam'ın doğuşu da bu jeopolitik kaymanın bir parçasıydı.