II. Abdülhamid Dönemi Reformları ve Rejimin Çöküşü

Sevan Nişanyan, II. Abdülhamid döneminde hukuk fakültesi, üniversite, modern tıp ve mikrobiyoloji hastanesi, ipek böcekçiliği ve ziraat mektepleri gibi önemli reformlar yapıldığını anlatıyor. Abdülhamid, 1860-70'lerin siyasi kaosunu susturarak, benzeri otoriter yöntemleri Tayyip Erdoğan ve erken Cumhuriyet dönemi Mustafa Kemal Paşa'ya benzetilen teknokrat bir yönetimle ülkeyi kurtarmaya çalıştı. Ancak çok geçmeden imparatorluğun uluslararası arenada ayakta kalamayacağını, farklı milletleri bir arada tutmanın imkânsız olduğunu kavradı. Siyaseti yasaklayıp bürokratik reformlarla çözüm aradıysa da, susturulan toplum durgunlaşıp bataklığa dönüştü. 33 yılın sonunda rejim, istisnasız herkesin lanetlediği bir düzene dönüştü; devrildiğinde halk sokaklarda bayram etti. Kısa süreli bir “belki bu düzen hâlâ kurtarılabilir” iyimserliği doğduysa da 1908-1909'da bunun bir cesedi diriltmeye çalışmak olduğu anlaşıldı.