İki Dereceli Seçim Sistemi ve Meclis Kompozisyonu

Sevan Nişanyan, Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nın yapısını ve işleyişini anlatıyor. İlk meclisin 1912'de toplandığını, ancak ikincisinin hiçbir zaman gerçek anlamda toplanamadığını belirtiyor. Seçimlerin iki dereceli olduğunu, halkın ikinci seçmenleri seçtiğini, onların da kendi aralarında müzakere ederek meclis üyelerini belirlediğini vurguluyor. Bu sistemin örgütlü siyasi gücü zorunlu kıldığını, aksi takdirde sonuçların kaotik olacağını söylüyor. 1908 sonrası tek ciddi örgütlü gücün İttihat ve Terakki olduğunu, imparatorluğun tüm vilayetlerinde yapılanmış tek teşkilat niteliği taşıdığını ifade ediyor. Seçim yasasına göre yetişkin erkeklerin oy kullandığını, ilk mecliste gayrimüslimlerin (Rum, Bulgar, Ermeni, Süryani gibi) ve Arapların önemli bir ağırlığa sahip olduğunu, meclisin imparatorluğun nüfus yapısını yansıttığını belirtiyor. Siyasi partilerin meclis içi gruplaşmalardan doğduğunu, ancak muhafazakâr ve ahlakçı oluşumların başarısız olduğunu aktarıyor. İttihat ve Terakki'nin yanı sıra tek örgütlü diğer gücün Taşnaksutyun olduğunu, Rusya deneyiminden gelen ciddi bir organizasyona sahip bu partinin 1908 ve 1912 seçimlerine İttihat Terakki ile ittifak halinde girdiğini ve yaklaşık 20-25 milletvekili çıkardığını söylüyor. Taşnak dışında da Ermeni, Rum ve Bulgar milletvekillerinin bulunduğunu ekliyor.