Osmanlı Anadolu’da otorite sahibi miydi? Tarikatlerin vazifesi

Sevan Nişanyan, Osmanlı'da devlet otoritesinin tamamen yok olduğu fikrine karşı çıkarak, özellikle Batı Anadolu'da 'nihai sopa sahibi' olarak var olduğunu belirtiyor. Ancak halkın gündelik yaşamında ve eğitiminde asıl belirleyici kurumların hoca (eğitim, ortak mitlerin aktarımı) ve kadı (hukuk, ihtilaf çözümü) olduğunu, Sünni Müslümanlığın bu iki direğinin toplum için hayati olduğunu söylüyor. Nişanyan'a göre İslam dini, 'fazla geometrik', rasyonel ve kuralcı (miras hesapları, oruç detayları gibi) bir yapıda olduğu için halkın büyü, türbe ziyareti ve coşku (müzik, dans) gibi temel psikolojik ihtiyaçlarına cevap verememiştir. İşte bu boşluğu tarikatlar doldurmuş, dini bir nevi 'tamamlamıştır'. Bu büyülü ve coşkulu dünya, özellikle fakir ve eğitimsiz halk kesimlerinde büyük ilgi görmüştür. Nişanyan, yönetici elitin (hem Osmanlı hem de günümüz seküler aydınlarının) halkın bu ihtiyaçlarını anlamakta başarısız olduğunu ve onlara karşı küçümseyici bir tavır takındığını vurgulayarak sözlerini tamamlamaktadır.