İslam tarihinde azınlıklar nasıl yaşadı

Sevan Nişanyan bu konuşmasında, İslam tarihinin ilk dönemlerinden itibaren gayrimüslimlerin aslında bir "azınlık" değil, çoğu zaman nüfusun çoğunluğunu oluşturan, ancak Müslüman bir azınlık rejimi tarafından yönetilen bir "davar" (sürü) olarak görüldüğünü anlatıyor. Bu sistemde gayrimüslimlerin silah taşıması yasaklanmış, tek işlevleri çalışıp vergi vererek Müslüman asker ve yönetici elitleri beslemek olmuş. Osmanlı'nın adalet anlayışını ise, bir çiftçinin daha iyi süt ve et almak için hayvanlarına gösterdiği "sevecen" özenle kıyaslıyor; bu bir adalet değil, verimli bir sömürü düzeni. 19. yüzyıla gelindiğinde, asırlardır bu muameleye katlanan gayrimüslimler, Avrupa'nın yükselişini görüp kurtuluşu dış güçlerle iş birliğinde aradılar. Nişanyan'a göre Rumlar önce Osmanlı'yı yeni bir Bizans'a dönüştürmek istedi, bu mümkün olmayınca kendi bağımsız devletlerini kurma yoluna gittiler. Osmanlı yönetici sınıfı ise bu bağımsızlık taleplerini ve isyanları, büyük bir "ihanet" yani bir nevi "köle isyanı" olarak algıladı. Bunun sonucunda birçok İslam ülkesinde gayrimüslim nüfus tamamen temizlendi; ancak bu durum, mensupları yüzyıllardır üretmeden yaşayan Müslüman toplumlar için büyük bir çöküş oldu. Gayrimüslimlerin sırtından geçinen eski seçkin sınıflar yok oldukça, yüksek kültürün ve aristokrasinin ideolojisi olan İslam da kaybolarak yerini yoksul halk tabakalarının söylemi olan bambaşka bir popülist İslam’a bıraktı. Nişanyan, bugün Türkiye’de neredeyse hiç gayrimüslim kalmamış olmasına rağmen, sırf oy ve itibar toplamak için hâlâ gayrimüslim düşmanlığını körükleyen siyaset erbabının varlığını "şarlatanlık" olarak niteliyor.